چکیده ای از گوهر ها

توسط مدیر سایت | 1394/10/29

هر کانی یا جسمی با منشا آلی که شاخص های زیبایی و کمیابی و دوام را داشته باشد، گوهر نامیده می شود.


چکیده ای پیرامون علم گوهرشناسی

 

 

·         تعریف گوهر:

هر کانی یا جسمی با منشا آلی که شاخص های زیبایی و کمیابی و دوام را داشته باشد، گوهر نامیده می شود. البته این شاخص ها در مقایسه با دیگر گوهر ها درجه بندی می شوند و می تواند نسبی باشند. مثلا در نظر برخی، الماس، زیباترین گوهر و در نظر برخی دیگر، یاقوت، زمرد و یا فیروزه زیباتر هستند. ولی همه اینها در مقایسه با سنگ های معمولی، طبیعتا دارای زیبایی بیشتری هستند. از نظر کمیابی، الماس و یاقوت و زمرد، باکیفیت خوب، بسیار کمیاب و کانی هایی مثل تورمالین و توپاز فراوانتر هستند ولی همه اینها در مقایسه با سنگ های عادی بسیار کمیاب تر هستند البته باید بدانیم شرط کمیابی کفایت نمی کند مثلا شهاب سنگ ها، که بسیار کمیاب هم هستند ولی چون زیبایی ندارد، گوهر محسوب نمی شود.

در فاکتور دوام یک گوهر، سختی و سفتی و ثبات آن در برابر مواد شیمیایی و نور و حرارت بسیار مهم است.

 

·         سختی گوهر :

 به معنای مقاومت سنگ در برابر خراش است. سختی گوهر ها با توجه به جدول سختی موهس از 1 تا 10 درجه بندی شده است. و بستگی به نوع پیوند بین اتمها دارد. طبق این جدول نرم ترین کانی طلق و دارای سختی 1 و سخت ترین کانی، الماس و دارای سختی 10 می باشد. وقتی گفته می شود که الماس دارای سختی 10 است یعنی فقط الماس می تواند روی الماس دیگر خراش ایجاد کند و روی کانی های دارای سختی کمتر از 10، الماس خراش ایجاد می کند. بهتر است که سختی گوهر هایی که به عنوان وسایل زینتی و جواهرات از آنها استفاده می شود، بیشتر از 7 باشد. زیرا در گرد و غبار هوا، ذرات سیلیس با سختی 7-5/6 وجود دارد که می تواند روی کانی هایی با سختی کمتر از 7-5/6، خراش ایجاد کند.

 

·         سفتی گوهر :

به دوام سنگ در برابر ترک و ضربه و شکستگی می گویند. سفتی را با درجات استثنایی، عالی، خوب، نسبتا خوب، بد (ضعیف) نشان می دهند. سفتی کانی ارتباطی به سختی آن ندارد. مثلا سختی الماس 10 و سفتی آن در درجه خوب می باشد. در بین کانی ها، جیدایت (یشم) و نفرایت دارای سفتی استثنایی می باشند.

 

·         ثبات:

 گوهر باید در برابر حرارت و مواد شیمیایی و نور ثبات داشته باشد. ولی بعضی از گوهر ها مثل زمرد به دلیل اینکه به طور طبیعی دارای ترک هستند، ممکن است در برابر حرارت بشکنند و یا سنگی صورتی از خانواده اسپادامن، به نام کونزایت، اگر مدت طولانی در زیر نور آفتاب قرار گیرد (پشت ویترین مغازه) به مرور کمرنگ تر می شود و یا گوهر هایی مثل مروارید و فیروزه که به چربی و مواد شیمیایی حساسند. ولی این کانی ها زیباتر از آن هستند که به دلیل بی ثباتی، مورد استفاده قرار نگیرند. فقط کافی است که از نحوه استفاده از آنها، اطلاع کافی داشته باشد و مراعات نماید.

 

·         طبقه بندی گوهر ها:

 گوهر ها به روشهای مختلف طبقه بندی می شوند:

1-     طبقه بندی بر مبنای فرمول شیمیایی:

منظور از این طبقه بندی، نوع و تعداد اتمهای تشکیل دهنده کانی می باشد که در صورت عدم حضور هر کدام، آن هم به تعداد معین، کانی شکل نمی گیرد. نکته مهم در علم گوهرشناسی این است که عناصری که به صورت ناخالصی در یک سنگ حضور دارند، بخشی از فرمول شیمیایی کانی محسوب نمی شوند.

2-     طبقه بندی بر مبنای ساختار کریستالی:

که همان نظم و آرایش و ترتیب قرار گرفتن اتمهای مذکور نسبت به یکدیگر است. کلا شش نوع سیستم کریستالی برای گوهر ها در نظر گرفته شده است:

               1- کیوبیک  2- تتراگونال  3- هگزا گونال  4- اورتورومبیک  5- منوکلینیک  6- تری کلینیک

3-     طبقه بندی براساس شکل آرایه ی کریستالی:

 بعضی از گوهر ها، بلور تک کریستالی هستند و بلور حتی در اندازه های کوچک، کاملا به چشم دیده می شود. البته گاهی ممکن است این بلور های منفرد، به شکل دوقلویی یا چندقلویی در کنار یکدیگر رشد کنند. مثل کوارتز

     بعضی کانی ها از میلیونها کریستال بسیار ریز در کنار هم تشکیل شده اند. مثل عقیق

4-     طبقه بندی براساس منشاء گوهر ها :

 برخی گوهر ها یا کانی ها هستند و منشا معدنی دارند و از معدن استخراج می شوند مثل الماس و فیروزه و یا برخی منشا آلی دارند مثل عاج- مرجان- مروارید- کهربا- شفق

5-     طبقه بندی گوهر ها براساس قیمتی یا نیمه قیمتی بودن:

گوهر هایی مثل الماس و زمرد و یاقوت جزء سنگ های قیمتی و دیگر گوهر ها را سنگ نیمه قیمتی می نامند. البته که هر گوهری می تواند کیفیت خیلی خوب یا بد داشته و یا سایز و رنگ و شفافیت آن باعث شود که قیمت بسیار زیاد و یا کم داشته باشد.

6-      طبقه بندی بر اساس الماس- گوهر رنگی:

گوهرشناسان الماس را در یک دسته و سنگ های رنگی را در یک دسته دیگر قرار داده اند. یعنی الماس  های رنگی در گروه الماس و حتی کانی های بیرنگ مثل کوارتز بیرنگ، در دسته سنگ های رنگی قرار می گیرد.

7-     رایج ترین طبقه بندی گروه- خانواد- سری :

 سنگ های یک خانواده دارای فرمول شیمیایی و ساختار کریستالی یکسان هستند در نتیجه خصوصیات فیزیکی و شیمیایی یکسان نیز دارند ولی ممکن است از نظر رنگ و شفافیت و دیگر خصوصیات ظاهری متفاوت باشند.

   اگر چند خانواده، دارای ساختمان کریستالی یکسان باشد ولی بخشی از فرمول شیمیایی آنها متفاوت باشد، در یک گروه    قرار می گیرند. مثل گروه گارنت ها

اگر دو خانواده از یک گروه با یکدیگر مخلوط شوند که اصطلاحا به آن (محلول جامدات) می گویند و یک سنگ جدید را ایجاد کنند یعنی یک "سری" جدید را ایجاد کرده اند. مثلا پایروپ گارنت و اسپسرتاین گارنت، با هم، سری مالایاگارنت را ایجاد می کنند.

8-     طبقه بندی بر اساس طبیعی- مصنوعی- بدل :

 اگر گوهر از معدن استخراج شود و بطور طبیعی در زیر زمین طی میلیونها سال شکل گرفته باشد، به آن گوهر طبیعی می گویند.

اگر گوهری در آزمایشگاه با مشخصات فیزیکی و شیمیایی و نوری نمونه طبیعی خود توسط انسان تولید شود، گوهر مصنوعی نامیده می شود. مثل یاقوت قرمز مصنوعی. گوهری که فقط از نظر ظاهر (رنگ، شفافیت) شبیه به نمونه اصلی است و مشخصات فیزیکی و شیمیایی ونوری متفاوت با نمونه اصلی دارد، بدل نامیده می شود. مثل شیشه قرمز که بدل یاقوت قرمز است.

گوهری که نمونه طبیعی ندارد و توسط انسان در آزمایشگاه ساخته می شود گوهر "دست ساز" نامیده می شود. مثل Y.A.G

9-     گوهر ها از نظر درجه شفافیت به گوهر های شفاف و نیمه شفاف و نیمه کدر و کدر و مات نیز تقسیم بندی می شوند.

 

·         انواع تراش:

 معمولا گوهر های شفاف و نیمه شفاف را صفحه دار و گوهر نیمه کدر و مات و همچنین سنگ های داری پدیده را گنبدی (دامله) و کروی تراش می دهند. پدیده در گوهرشناسی به حالاتی گفته می شود که ناخالصی درون یک سنگ با یک آرایش خاص دیده شوند به طور مثال پدیده ستاره، چشم ببر، چشم گربه...

تراش صفحه دار: مهمترین نوع تراش است و در سطح سنگ، سطوح یا وجوه کوچکی که اغلب نظم و ترتیب خاصی دارند، ایجاد می شود و به هر یک از این وجوه یک صفحه می گویند.

معمولا سنگ های با تراش صفحه دار در سه قسمت تاج و کمربند و خیمه مشترکند.

این نوع تراش برحسب تعداد و شکل وجوه، می تواند تراش برلیان یا تراش امرالد (پله ای) و... باشد و اگر تراش سنگی، مرکب از دو نوع مختلف تراش باشد مثلا تاج سنگ تراش برلیان و خیمه آن تراش پله ای داشته باشد، آن را تراش ترکیبی      (mix cut) می نامند.

 

·         بهسازی:

 گاهی برای زیباتر نشان دادن سنگ، و یا دوام بیشتر یا ایجاد کردن پدیده، از نظر رنگ و شفافیت و پدیده و یا بهتر کردن دوام و یا جلای سنگ، ممکن است فرآوری روی آن انجام شود. این فرآوری می تواند حرارت دادن یا رنگ کردن سنگ و پر کردن ترکهای سنگ با شیشه و یا در زمرد پر کردن ترکها با روغنی که ضریب شکست آن نزدیک به ضریب شکست زمرد است و اجازه می دهد نور از ترک عبور کرده و سنگ شفاف دیده شود. و یا پوشاندن سطح رنگ با لایه بسیار نازک لاک رنگی، برای قوی تر نشان دادن رنگ سنگ و گاهی پشت (خیمه) شیشه با جیوه پوشانده میشود تا شیشه مانند الماس با براقی زیاد دیده شود. با روش های پیشرفته بهسازی مثل فشار و درجه حرارت بالا (HPHT)، پاکی و رنگ الماس را تا دو درجه بهبود می بخشند.

همه این موارد به شرطی قابل قبول بازار است که اولا ماندگار باشد و ثانیا هنگام فروش خریدار را آگاه کرده و روشهای استفاده از چنین سنگ هایی را به آنها گوشزد کرد.

 

·         روش های مصنوعی سازی:

برای ساخت سنگ مصنوعی از دو روش ذوب و محلول استفاده می شود. در روش ذوب معمولا در طی چند ساعت می توان یک کریستال 10-8 سانتی متری را رشد داد. در این روش معمولا کریستال بدون ناخالصی و یا ناخالصی بسیار کم دیده می شود و چون تقریبا راه شناسایی و تشخیص آن از نوع طبیعی آسان تر است، و زمان زیادی نیز صرف رشد کریستال نشده، قیمت سنگ نیز خیلی ارزان تر از کریستال رشد کرده به روش محلول می باشد.

در روش محلول رشد کریستال حدود چند هفته تا چند ماه طول می کشد و ناپاکی ها سنگ را بسیار شبیه به نوع طبیعی نشان می دهد.

معمولا سنگ های گران قیمت و کمیاب را بطور مصنوعی تولید می کنند و سنگ هایی را که در طبیعت به وفور یافت می شود، معمولا بهسازی می کنند. سنگ های مصنوعی در صنایع پزشکی و هواپیماسازی و... نیز مورد استفاده زیادی دارد ولی این سنگ ها باید کاملا پاک و بدون ناخالصی باشند.

 

·         توصیه ها ی گوهرشناسی:

 امروزه به دلیل وفور انواع سنگ های مصنوعی و بهسازی شده که تشخیص آنها برای افراد غیر حرفه ای تقریبا غیرممکن است و موارد بسیاری دیده شده که افراد سودجو درصدد سوءاستفاده از ناآگاهی این افراد هستند، لازم است که قبل از هرگونه معامله گوهر و یا خرید جواهرات، افراد غیر حرفه ای از فروشنده درخواست شناسنامه معتبر برای سنگ را داشته باشد تا معامله پشیمانی به دنبال نداشته باشد و فروشنده و خریدار، هر دو از معامله راضی باشند.  همچنین خریدار سنگ به روش های مراقبتی از سنگ خود آگاهی یابد.


کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ است.

All Right Reserved By GDPL Co.