لعل در ایران و جهان

توسط مدیر سایت | 1394/11/05


لعل

v    لعل در ایران و جهان قدیم

نام علمی لعل، اسپینل بوده و ریشه در واژه یونانی spina به معنی تیغ یا نوک سرنیزه دارد. کلمه ی لعل بیشتر برای اسپینل قرمز مصطلح می باشد.  تا پیش از 150 سال پیش اسپینل در خانواده یاقوت ها تقسیم بندی شده و تحت عنوان یاقوت قرمز شناخته میشد برخی از معروفترین یاقوت های دنیا در واقع اسپینل می باشند از جمله یاقوتBlack Prince's Ruby ، در تاج سلطنتی انگلیس و timure ruby،  اسپینل 361 قیراطی در گردنبدی از جواهرات ملی انگلیس.

 

 


                                                                                                             

 

 

 

 

 

   

ذخایر اصلی اسپینل در کشورهای ماداگاسکار، میانمار و سریلانکا می باشد؛ و در برخی کشورهای مانند افغانستان،تاجیکستان، استرالیا، برزیل، ایتالیا، پاکستان، روسیه، سوئد، ترکیه و ایالات متحده نیز یافت می شوند.

لعل بدخشان افغانستان به عنوان یکی از مرغوب ترین انواع اسپینل شناخته شده می باشد.

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

v    مشخصات عمومی اسپینل

فرمول شیمیایی اسپینل MgAl2O4؛ که ممکن است در ترکیب آن  مقداری آهن، روی و گاهی منگنز جانشین منیزیم گردد و مقداری آهن و کرم جانشین آلومنینیوم شود.

معمولا به رنگهای قرمز، نارنجی، صورتی، ارغوانی، آبی وسیاه وجود دارد (رنگ غالب آن قرمز است )؛ رنگ زرد آن بسیار نادر می باشد در شکل زیر تنوع رنگی اسپینل قابل مشاهده است

 

 

 

 

 

 

 


سیستم تبلور آن کوبیک (cubic) بوده و بدون کلیواژ یا رخ است ولی به ندرت دارای رخ نامشخص می باشد. ترد و شکننده بوده

ودوقلویی نیز در این گروه دیده می شود. 

 

 

 

 

 

 


اسپینل طبیعی به ندرت پدیده های chatoyancy، color- change و star4/6  را نشان می دهد، و دارای مشخصه ی نوری  SR( Single refraction)  بوده و گاهی ADR ( Anomalous double refraction (نیز دیده می شود

به صورت شفاف تا مات می باشد و شکستگی  آن Conchoidal  (حلزونی ) و Uneven  (ناصاف) می باشد جلای آن شیشه ای است

گاهی بلور اسپینل همانند الماس صفحات رشد مثلثی را نشان میدهد، شکل زیر تصویری از یک اسپینل با این صفحات رشدی می باشد؛ شکستگی حلزونی مشاهده شده جزو مشخصات اسپینل بوده و تا به امروز در الماس گزارش نشده است.

 

 

 

 

انواع اسپینل

·        Flame spinel : نارنجی روشن تا نارنجی – قرمز می باشد که گاهاً Rubicelle نیز نامیده می شود.

·        Balase spinel : که به آن به اشتباه Balase ruby  نیز گفته می شود (محلی در افغانستان) به رنگ قرمز کم رنگ می باشد

·        Pleonaste: اسپینل اپک دارای آهن می باشد و به رنگ سبز تیره تا مایل به سیاه بوده که به آن Ceylonite نیز می گویند (چگالی 3.63 الی 3.90)

چندان از هرسینیت قابل تشخیص نمی باشد.

·        Hercynite: دارای آهن می باشد و به رنگ سبز تیره تا سیاه بوده (چگالی 3.95)

و رنگ خاکه سبز مایل به خاکستری است که جلای شیشه ای داشته

·        Gahnite: اسپینل دارای روی بوده. رنگ آن آبی؛ بنفش، و یا سبز تیره تا مایل به سیاه (چگالی 4.00 الی 4.62)

جلای چرب یا شیشه ای و سطح شکستگی صدفی تا ناصاف بوده

·        Gahnospinel: به رنگ آبی تا آبی تیره یا سبز می باشد که رنگ آن به دلیل آهن است (چگالی 3.58 الی 4.06)

·        Picotite: یا کروم اسپینل به رنگ سیاه تا قهوه ای ، سبز تیره (چگالی 4.42)   

v    لعل مصنوعی

لعل مصنوعی از سال 1920 در بازارهای دنیا عرضه گردید که گاها به جای یاقوت قرمز فروخته میشد و علاوه بر جواهر سازی به دلیل نقطه ذوب بالا در ساخت لوازم آزمایشگاهی نسوز هم بکار می رود.

 

 

 

 

تمامی رنگها را دارد  و معمولا بسیار پاک (Generaly flawless) می باشد. پدیده Adularescence ( انعکاس نور از سطح گوهر به رنگ شیری و سفید متمایل به آبی)،  color-change  (تغییر رنگ در منابع نوری مختلف ) و نیز star4/6   را به خوبی می تواند نشان دهد.

با روش های flame fusion  ، flux و hydrothermal ساخته می شود.

 گاهاً اسپینل مصنوعی به صورت دابلت با برخی سنگ های قیمتی از جمله  زمرد به کار برده می شود

 

 

 

 


Emerald Synthetic Green Spinel Doublet

 

 

طرز تشخیص لعل مصنوعی

strong ADR ،

نوارهای منحنی شکل(Curved banding)

خاصیت Pseudo-interference یا  Cross-Hatch(در  زیر پلاریسکوپ به صورت هاشوردیده می شود)

 gass bubbles حبابهای بسیار ریز که گاها ظاهری ابری پیدا می کنند

hollow tubes

بقایای بوته ی ساخت به صورت تکه های فلزی ریز که معمولا سه گوش هستند

خطوط زیگزاگی (chevron) و nailhead  (ناپاکی های درونی شبیه میخ)

 

 

 

 

 

 


Curved banding                   metallic platinum flake and short hollow tubes

 

جدول زیر نام تجاری اسپینل های مصنوعی بر اساس رنگ آنها می باشد

Manufacturers’ trade name

Color

Synthetic White Spinel

Colorless

Hope Sapphire

Blue

Azurite

Blue (bright)

Blue Zircon

Green-blue

Aquamarine

Pale blue

Brazilian Emerald

Yellowish green

Tourmaline Green

Dark green

Peridot

Yellow-green

Synthetic Pink Spinel

Pink

Synthetic Red Spinel

Red

Alexandrite

Green/red

 

 

v    بهسازی

اسپینل گوهری است که به ندرت بهسازی می شود. اخیراً موسسه گوهرشناسی GIA آمریکا Cobalt Diffusion  (نفوذ عنصر کبالت جهت تقویت رنگ آبی)را در اسپینل های طبیعی گزارش داده است.

بهسازی Heated( حرارت دادن) جهت بهتر شدن رنگ و کیفیت گوهر نیز بر روی انواع اسپینل انجام می گیرد.

 

v    بدل ها و گوهرهای مشابه لعل

یاقوت قرمز، سفایر، آکومارین، آلکساندریت، الماس، زیرکون، آمیتیست، کریزوبریل، پایروپ، توپاز و تورمالین جزو سنگهای مشابه لعل هستند. هرسنگی که مشابه اسپینل بوده و ارزش ریالی کمتری نسبت به آن داشته باشد، بدل اسپینل محسوب می شود

یاقوت قرمز از جمله سنگهای قیمتی می باشد که بسیار شبیه لعل است. نوع بی رنگ اسپینل هم گاهاً به جای الماس در بازار فروخته می شود که البته خیلی متداول نیست چون وقتی اسپینل تراش برلیان می خورد، Fire ندارد بنابراین به صورت باگت برش می دهند تا با الماس اشتباه شود.

مهمترین شاخصه ی تشخیص اسپینل خواص نوری می باشد. درنمونه های قرمز dichroscope برای بررسی خواص نوری پیشنهاد می شود.


کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ است.

All Right Reserved By GDPL Co.